NEDERLANDS-BELGISCHE TWEELINGDORPEN RESTANT VAN MIDDELEEUWSE GEBIEDSVORMING
Op papier een schijnbaar onontwarbare situatie, die doet vermoeden dat zich in deze gemeenschap iedere dag nieuwe moeilijkheden voordoen op bestuurlijk gebied en in de persoonlijke sfeer. Doch de werkelijkheid is juist anders, waar ter wereld vindt men een
zodanig ingewikkeld samengaan van twee gemeenten van verschillende nationaliteit? Midden in de Nederlandse gemeente BAARLE-NASSAU en nog altijd van het centrum uit 5 km
verwijderd van de zuidelijker gelegen officiele landsgrens tussen Nederland en Belgie bevinden zich 21 grote en kleine stukjes Belgisch grondgebied, die kris-en-kras verspreid liggen over het Nederlandse grondgebied en saamgebracht onder ee noemer: de Belgische gemeente BAARLE-HERTOG. In werkelijkheid geeft deze formule als merkbaar resultaat hechte saamhorigheid en samenwerking tussen twee verschillende volken.
Men komt hier een wirwar van officiële instellingen tegen waarop zowel belgen als nederlanders, elk voor zich op eigen terrein, aangewezen zijn. Om enkele te noemen: elk heeft een eigen burgemeester en gemeentebestuur, raadhuis, politie, douane, brandweer, postkantoor, scholen, kerkelijke instellingen, electriciteitsvoorziening, telefoon, munt (waarmee men trouwens wederkerig zowel in Hertog als in Nassau terecht kan) enz. enz. enz.
zodanig ingewikkeld samengaan van twee gemeenten van verschillende nationaliteit? Midden in de Nederlandse gemeente BAARLE-NASSAU en nog altijd van het centrum uit 5 km
verwijderd van de zuidelijker gelegen officiele landsgrens tussen Nederland en Belgie bevinden zich 21 grote en kleine stukjes Belgisch grondgebied, die kris-en-kras verspreid liggen over het Nederlandse grondgebied en saamgebracht onder ee noemer: de Belgische gemeente BAARLE-HERTOG. In werkelijkheid geeft deze formule als merkbaar resultaat hechte saamhorigheid en samenwerking tussen twee verschillende volken.
Men komt hier een wirwar van officiële instellingen tegen waarop zowel belgen als nederlanders, elk voor zich op eigen terrein, aangewezen zijn. Om enkele te noemen: elk heeft een eigen burgemeester en gemeentebestuur, raadhuis, politie, douane, brandweer, postkantoor, scholen, kerkelijke instellingen, electriciteitsvoorziening, telefoon, munt (waarmee men trouwens wederkerig zowel in Hertog als in Nassau terecht kan) enz. enz. enz.
Denkt U echter vooral niet dat dit de gemeentenaren scheidt in twee duidelijk herkenbare groepen. Neen: ieder hoort bij die vereniging die hem het meest aanspreekt, koopt in de Belgische of Nederlandse winkels waar dit het voordeligst uitkomt, hetgeen op wisselende tijdstippen nog al eens verschil ken opleveren, omdat de economische en fiscale stelsels van beide landen uiteenlopen......
Theoretisch gesproken is het mogelijk dat men bij een of andere overtreding voor zijn eigen huisdeur bekeurd kan worden door een politieman uit een ander land, maar in de praktijk valt dit wel mee.
Gezegd kan worden dat het rustig accepteren en profiteren van enigszins vreemde toestanden de bevolking onzer beide gemeenten in het bloed zit. Maar ook op ander gebied wordt getoond dat gezond verstand en chauvinisme samengaan in BAARLE.
Zo werd bijvoorbeeld de waterleiding in beide gemeenten aangelegd door toedoen van Nassau, terwijl Hertog zorgde voor een zuiveringsinstallatie, lozend op een Nassau's riviertje. Ja, Baarle mag zeker een toonbeeld genoemd worden van eenheid, eenheid van volkeren zonder dat het eigen karakter er onder lijdt. Men zou kunnen zeggen: "Zoals Baarle is, moet Europa worden".
In Baarle heeft alles een internationaal tintje. Juist daarin schuilt dan ook voor een groot deel de aantrekkingskracht, uitgeoefend op de toeristen en bezoekende vreemdelingen. Men voelt zich hier niet in zo maar een ander dorp, dat men zo snel mogelijk weer achter laat. Neen, men wenst de sfeer te proeven en deze bewust mee te kunnen nemen als herinnering.
DE SCHETSKAARTJES die hierbij zijn afgedrukt tonen U het wegennet en meet in het centrum der beide tweelinggemeenten de Belgische grondgebiedsdelen (enclaves), ingevlochten in het Nederlandse grondgebied.
Het wegennet zal U voeren naar plekjes waar U de natuur gaat ontmoeten in haar schoonste vorm. Zwerf eens per fiets of te voet rond over de landelijke wegen en paden het zal U BAARLE openbaren als een juweel van een woongemeente met een overvloed aan recreatiemogehijkheden.
Het wegennet zal U voeren naar plekjes waar U de natuur gaat ontmoeten in haar schoonste vorm. Zwerf eens per fiets of te voet rond over de landelijke wegen en paden het zal U BAARLE openbaren als een juweel van een woongemeente met een overvloed aan recreatiemogehijkheden.
IN HET ENCLAVE GEBIED ZELF is men bijna tegelijkertijd zowel in de Nederlandse provincie Noord Brabant als in de Belgische province Antwerpen. In de verschillende gemeenschappelijke straten. die allen dezelfde naam dragen, zijn de Belgische en Nederlandse kriskras door elkaar liggende huizen slechts van elkaar te onderscheiden door de volgorde der huisnummers waarvan de schildjes bovendien voorzien zijn van de nationale kleuren der vlag. Dit vindt zijn weerga nergens en is karakteristiek voor de vorm van samenleving in Baade Nassau Hertog. Niet ten onrechte heett men dit woongebied de grootste legpuzzel ter wereld genoemd.
Jammer dat oorlog, brand en soms ook onbegrip zo weinig tastbaars van de historie hebben overgelaten. Er zijn nog zeer oude boerderijen (Boshoven, Veldbraak) en woonhuizen (Singel, Loveren) en de oeroude en stoere Kempische toren van de Hertogse kerk in het centrum op de Singel. En voor zie zich wil verdiepen in de rijke bewogen en veelbeschreven geschiedenis van onze oeroude dorpen staat een keur van werken ter beschikking, want van oudsher is BAARLE een bron van grote inspiratie geweest voor historici en andere wetenschapsmensen. In dit vet band mogen hier zeker worden genoemd de namen van Pastoor van Herdegom (Middeleeuwen) en uit meer nabije tijden Dr. v.d. Perre, Rektor v.d. Broek, Dr. Brekelmans, Dr. Wigand Ritter en Dr. Ed. Loffeld.
Want vanuit welk gezichtspunt men de ingewikkelde situatie in BAARLE ook bekijkt, hetzij vanuit historisch, geografisch - staatkundig - planologisch - economisch - fiscaal - nationaal en internationaal recht of vanuit om het even welke hoek dan ook, het blijft in alle opzichten en met al zijn facetten het merkwaardigste en meest unieke gebied op onze aardbol en niet het minst t.a.v. ruimtelijke ordening.
BEWUSTE HANDHAVING VAN HET LANDELIJK KARAKTER is waar beide gemeenten naar streven, wat niet wegneemt dat zij vanzelfsprekend meegaan met hun tijd via uitbreidingsplannen, wegenaanleg, ontginning enz. De beide Baarle's zijn in de loop der eeuwen als woongemeenten nog al veranderd in de gunstige zin des woords, maar toch zonder dat het oorspronkelijk karakter in't gedrang is gekomen. Dat spreekt ook duidelijk bij een bezoek aan de bijbehorende kerkdorpen (het Nederlandse Ulicoten en het Belgische Zondereigen) en het inderdaad nog ouderwets aandoende Nederlandse Castelre, waar men zich 's zondags vermaakt met kruis- en handboog en waar de jaarlijkse kermis een hoogtepunt vormt in het landelijke bestaan.
TEGELIJK MET ALLERLEI WETENSWAARDIGE ZAKEN OP MAATSCHAPPELIJK EN CULTUREEL is het gehele enclavecomplex ook bijzonder rijk aan natuur- en landschapschoon met mooi omliggende steden en dorpen aan beide zijden van de officiele landsgrens.
Baarle is werkelijk een oase van rust, een opbeurend vakantieoord en vooral een prachtige woongemeente. Bovendien is de centrale ligging ten opzichte van grote omliggende gemeenten van belang. NaarTurnhout bedraagt de afstand 13 km., Breda 21 kilometer, Tilburg 18 kilometer. Voor pendelaars geen grote afstanden en bovendien is vanuit die steden Baarle vrijwel om het uur per openbare autobusdienst vanaf de spoorwegstations te bereiken.
Baarle-Nassau bezit een prachtig complex sportvelden en voor zwemliefhebbers/zonaanbidders is er het (verwarmde) gemeentelijk openlucht-zwembad, prachtig gelegen tegen een beschutte bosrand, voorzien van een zonneweide, speeltuinen, kantine, kleuterbad en alle bijbehorende akkommodatie. Met voortvarendheid wordt er gewerkt aan plannen om nieuwe vestigingen mogelijk te maken.
Dat er verschillende goed geoutilleerde kampeerbedrijven zijn, midden in de prachtige natuur, is in dit gebied een vanzelfsprekende zaak! Belangrijk is ook dat er uitstekende gelegenheden zijn gecreeerd voor bungalowbouw in bos en park als tweede woonverblijf in huur of eigendom, voorzien van sport-accommodaties en zwembaden.